PhD, Latince ‘Philosophiae Doctor’ sözcüklerinin kısaltmasıdır. Türkçede ‘Felsefe Doktoru’ olarak çevrilen bu unvan, akademik alanda en yüksek dereceyi ifade eder. Ancak ‘Felsefe Doktoru’ ifadesi yanıltıcı olabilir; PhD, yalnızca felsefe alanında değil, sosyal bilimlerden fen bilimine, tıptan mühendisliğe kadar hemen tüm akademik disiplinlerde kullanılır.
Türkiye’de bu dereceye ‘doktora’ denir. Uluslararası alanda ise PhD en yaygın kullanılan ifadedir; bazı ülkelerde DPhil (Oxford gibi) veya Dr. rer. nat. (Almanya’da fen bilimleri için) gibi farklı unvanlar da görülür.
Doktora Nedir ve Yüksek Lisanstan Farkı Nedir?
Doktora, yüksek lisansın üzerindeki en yüksek akademik derecedir. Yüksek lisans mevcut bilgiyi derinlemesine öğrenirken, doktora özgün araştırma yaparak alana yeni bilgi katmayı amaçlar.
- Yüksek lisans: Mevcut literatürü derinlemesine öğrenme, bir tez çalışması
- Doktora (PhD): Özgün ve bilime katkı sağlayan araştırma, kapsamlı tez ve savunma
Doktora öğrencisi (PhD student veya PhD candidate), bir danışman (supervisor) rehberliğinde bağımsız araştırma yürütür. Bu sürecin sonunda hazırlanan tez, bir jüri önünde sözlü olarak savunulur.
PhD Öğrencisi Ne Demek?
PhD öğrencisi, doktora programına kabul edilmiş ve tez araştırmasına başlamış kişidir. Bu aşama ‘PhD student’ olarak bilinir. Araştırmasının büyük bölümünü tamamlayıp sadece tezini yazmakta olan kişi ise ‘ABD’ (All But Dissertation) ya da daha resmi ifadeyle ‘PhD candidate’ olarak tanımlanır.
Her ülkede ‘student’ ile ‘candidate’ arasındaki resmi geçiş noktası farklı belirlenir. Türkiye’de ise ‘doktora öğrencisi’ ifadesi her iki aşama için de kullanılır.
Doktora Nasıl Yapılır?
Adım 1: Alan ve Üniversite Seçimi
Doktora araştırmanız boyunca çalışacağınız alanı net biçimde tanımlamanız gerekir. Genel bir alan değil, spesifik bir araştırma sorusu veya ilgi alanı belirlemeniz başvuruyu güçlendirir.
Üniversite seçiminde şunlara dikkat edilmesi gerekir: alanda güçlü araştırma çıktıları, potansiyel danışmanın ilgi alanları, fonlama ve burs olanakları, araştırma altyapısı.
Adım 2: Danışman Bulmak
Birçok ülkede, özellikle Almanya ve İngiltere’de, doktora başvurusu doğrudan bir danışmanla iletişime geçilerek başlar. Potansiyel danışmanın araştırma ilgi alanlarını inceleyin, yayınlarını okuyun ve bir tanıtım e-postası yazın. Bu e-posta kısa, odaklı ve araştırma niyetinizi açıkça ifade etmeli, kendinizi kaba hatlarıyla tanıtmalıdır.
Adım 3: Araştırma Önerisi Hazırlamak
Çoğu üniversite başvurusu sırasında bir araştırma önerisi (research proposal) ister. Bu belgede araştırmanızın sorusu, önemi, yöntemi ve beklenen katkısı açıklanır. Uzunluğu kuruma göre 500 ile 2.000 kelime arasında değişir.
Adım 4: Başvuru ve Kabul
Başvuru belgeleri genellikle şunlardan oluşur: özgeçmiş, transkript, motivasyon mektubu, araştırma önerisi, referans mektupları ve dil belgesi. Kabul sürecinde danışman uygunluğu, araştırma önerisinin kalitesi ve akademik geçmiş en belirleyici etkenlerdir.
Yurt Dışında Doktora Yapmak
İngiltere’de Doktora (PhD)
İngiltere’de doktora programları 3-4 yıl sürer. Özellikle teorik alanlarda daha kısa, uygulamalı alanlarda 4 yıla uzayabilir. Danışmanla önceden iletişim kurulmadan başvuru yapılmaz. Burslar UKRI, Wellcome Trust ve üniversite bütçelerinden sağlanır.
İngiltere’de üniversite okumak ve doktora programları hakkında daha fazla bilgi için İngiltere’de üniversite sayfamıza göz atabilirsiniz.
Almanya’da Doktora
Almanya’da doktora genellikle 3-5 yıl sürer. İki temel model vardır: geleneksel doktora (tek danışmanla bağımsız çalışma) ve yapılandırılmış doktora programı (Graduate School). Almanya’da doktora ücretleri çoğunlukla düşük veya sıfırdır; araştırmacı pozisyonlarında maaşlı olarak çalışma da mümkündür.
Almanya’da doktora veya yüksek lisans başvurusu planlarken Almanya’da üniversite rehberimiz size başlangıç noktası olacaktır.
Amerika’da Doktora
ABD’de doktora programları tipik olarak 4-7 yıl sürer ve çoğu zaman finansman (fellowship veya RA/TA pozisyonu) ile sunulur. Ders dönemi ve sonrasında araştırmaya geçiş şeklinde iki aşamalı yapısıyla ABD sistemi diğer ülkelerden farklılaşır.
Amerika’daki üniversiteleri incelemek için Eyaletlere göre Amerika’daki en iyi üniversiteler rehberimize bakabilirsiniz.
PhD Hangi Bölüm için Gereklidir?
PhD, akademisyenlik kariyer yolunda neredeyse zorunludur. Araştırmacı olmak, üniversitede öğretim üyesi olarak çalışmak, ARGE laboratuvarlarında kıdemli pozisyonlar edinmek için çoğu kurumda PhD şartı aranmaktadır.
Sektörel alanda ise PhD tercihen istenir; zorunlu değildir. Ancak biyoteknoloji, ilaç sektörü, veri bilimi gibi araştırma yoğun alanlarda PhD çok daha yüksek kariyer konumları ve maaşlarla ilişkilidir.
Doktora Yapmak Ne Kadar Sürer?
Ülkeye ve programa göre değişmekle birlikte, doktora genel olarak 3-6 yıl sürer:
- İngiltere: 3-4 yıl
- Almanya: 3-5 yıl
- ABD: 4-7 yıl
- Türkiye: 4-6 yıl (ders dönemi + tez dönemi)
Doktora Öğrencileri Maaş Alır mı?
Bu ülkeden ülkeye ve programdan programa değişir. Almanya ve bazı Kuzey Avrupa ülkelerinde araştırmacı kadrosuyla çalışan doktora öğrencileri aylık 1.600-2.500 Euro arasında maaş alabilir. İngiltere’de stipend (burs maaşı) yılda 19.000-22.000 GBP arasındadır. ABD’de TA/RA pozisyonlarında yıllık 18.000-35.000 USD maaş verilir.
Tüm doktora programları ücretli değildir. Bazı programlar yalnızca burs sunar, bazıları ise herhangi bir maddi destek sunmaz. Başvuru aşamasında finansman koşullarını netleştirmek kritiktir.
PhD ile İlgili Diğer Kavramlar
PhD Candidate Ne Demek?
PhD candidate, araştırmasını büyük ölçüde tamamlamış, tez yazım aşamasında olan doktora öğrencisini tanımlar. Birçok ülkede bu unvan, belirli bir yeterlilik sınavının geçilmesiyle kazanılır.
PhDs Nedir?
PhDs, ‘Doctor of Philosophy, plural’ yani birden fazla kişinin PhD sahibi olduğunu ifade eden çoğul biçimdir. Türkçede bu şekilde kullanım yaygın değildir.
PhD Açılımı Nedir?
PhD’nin açık hali Philosophiae Doctor’dur. Bu unvan, orta çağ Avrupa üniversitelerinde tüm bilimlerin ‘felsefe’ çatısı altında toplandığı dönemde benimsendi. Bugün bu unvan yalnızca felsefede değil, tüm disiplinlerde kullanılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
PhD mü, doktora mı denir?
Türkiye’de ‘doktora’ ifadesi resmi ve yaygın kullanımdır. Uluslararası başvurularda ve akademik yazışmalarda ise ‘PhD’ tercih edilir. İkisi aynı akademik dereceyi ifade eder.
Yüksek lisans olmadan PhD yapılabilir mi?
Bazı ülkelerde, özellikle ABD’de, lisanstan doğrudan doktora programına geçmek mümkündür. Ancak çoğu Avrupa ülkesinde yüksek lisans mezuniyeti doktora için ön koşuldur.
Doktora eğitimi ne demek?
Doktora eğitimi, özgün araştırma yaparak bir alana yeni bilgi katmayı hedefleyen, en az 3 yıl süren yüksek öğretim sürecidir. Tez, jüri önünde savunulur ve derece o aşamada resmileşir.
Doktora öğrencisi nedir?
Doktora öğrencisi, bir üniversitede doktora programına kayıtlı ve araştırmasını sürdürmekte olan kişidir. Türkiye’de bu kişi ‘doktora öğrencisi’, İngilizce’de ‘PhD student’ veya ‘doctoral researcher’ olarak tanımlanır.
